Ba scéal mór é sa Bhreatain Bheag nuair a chuir Plaid Cymru deireadh le forlámhas Páirtí an Luchta Oibre i mí na Bealtaine - páirtí a bhí i gcumhacht sa tír le breis agus 100 bliain.

­

­

Is páirtí polaitíochta é Plaid Cymru ina bhfuil dlúthcheangal aige le cur chun cinn na teanga Bhreatnaise agus tá an teanga ar a dtoil ag formhór na n-airí rialtais, ar a laghad.

­

­

Is éacht suntasach é do thír inár tháinig meath dhamnaithe ar an teanga leis na cianta.

­

­

Anois, áfach, amharctar ar an mBreatain Bheag mar eiseamláir - mar chinéal blueprint faoi conas teanga – a bhí i mbaol - a athbheochan arís.

­

­

Ba é scéal athbheochan na Breatnaise, scéal faoi feachtasaíocht, faoi toil pholaitiúil, agus faoi dúthracht na ndaoine chun todhchaí an teanga a athrú.

­

­

Ach cé chomh fíor is atá rath na hathbheochana sa Bhreatain Bheag?

­

An glas iad na cnoic i bhfad uainn?

­

Nó an bhfuil ceachtanna le foghlaim againne ón Bhreatain Bheag i leith cur chun cinn na Gaeilge?

­

Ar Seachtain déanann an Dr Ben Ó Ceallaigh, leachtóir in ollscoil Aberystwyth, iniúchadh ar na ceachtanna atá le foghlaim ón Bhreatain Bheag.

­

­

Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism

­

­

­

Foclóir:

­

Eiseamláir: Role model

­

Breatnais: Welsh

­

Athbheochan: Revival

­

Meath: Decline

­

Forlámhas: Supremacy

­

Rath: Success

­

Cos ar bolg: Oppress

­

Monarcháin: Factories

­

Ní sin an chloch is mó ar a phaidrín: It's not his biggest concern

­

Aire rialtais: Cabinet minister

­

Ag mianadóireacht: Mining

­

Nach maireann: The late or deceased

­

Coilíniú: Colonisation

­

Céatadán: Percentage

­

Folláin: Healthy

­

Ceacht: Lesson

­

Cíos: Rent

­

Bagairt: Threat

­

Cáin: Tax

­

Is fiúntaí: Most worthwhile

­

Uaillmhianach: Ambitious

­

Slat tomhais: Measuring stick

­

Mian: Desire

­

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Breis is daichead bliain ó shín, d’imigh Barbara Bhreathnach, máthair óg de sheachtar, ar iarraidh gan tasc gan tuairisc i gCarna i gcroílár na Gaeltachta.

Oíche amháin i mí an Mheitheamh 1985, bhí muintir Bhreathnach ag cóisireacht sa teach tábhairne áitiúil, agus gaolta ar cuairt acu ó thar lear.

D’fhill siad go teach cónaithe muintir Bhreathnach agus lean an chóisir ar aghaidh go dtí na huaireanta beaga an mhaidin sin.

Chonacthas Barbara don uair dheireanach agus í ina codladh ar an tolg ag 4am.

Ní fhaca a teaghlach í ón lá sin ná ní raibh aon teagmháil léi ó shin.

Cad é go díreach a tharla an oíche chinniúnach sin?

Cén fáth nár tarraingíodh mórán airde ar an chás?

Agus an bhfuil daoine ann go fóill ag coinneáil na fírinne faoi cheilt?

Ar Seachtain, amharcann an t-iriseoir Áine Ní Bhreisleáin siar ar an chás a tharla 41 bliain ó shin agus atá go fóill gan fhreagraí.

Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism

Foclóir:

Ar iarraidh: Missing

Sna deaga: In the teenage years

Tábhairne: Pub

Scaifte: Group

Is cosúil: It seems

Pas: Passport

Módh taistil: Means of transport

Tuairimíocht: Speculation

In ísle brí: Depressed

Fiosrúchán: Investigation

Easpa: A lack of

Tochaltóir: Digger

Colscaradh: Divorce

Ráflaí: Rumours

Rún: Secret

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Níl aon taifead ann de Ghaeilge Loch Garman.

Mar sin de, an bhfuil sí caillte ar fad nó an bhfuil fianaise ar bith ann faoin chineál Gaeilge a bhíodh ann?

Agus cad iad na teangacha eile a bhí á labhairt sa chontae in éineacht leis an nGaeilge?

Labhair Ciarán Dunbar leis an Dr Conchubhar Ó Crualaoich, Príomhoifigeach Logainmneacha leis an mBrainse Logainmneacha, comh-údar Gaelic Wexford: 1400 – 1660, agus thar rud ar bith eile, fear de bhunadh Bhaile Loch Garman.

Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism

See omnystudio.com/listener for privacy information.